حذف هست در اصل « إن ارادوا وليّا فاللّه هو الولىّ » بوده است و جمله شرطيه حذف گرديده . « و إن يكذّبوك فقد كذّبت رسل من قبلك » اگر تو را تكذيب مىكنند محققا پيامبران پيش از تو نيز تكذيب شدند . فقلت يمين اللّه أبرح قاعدا * و لو قطعوا رأسى لديك و أوصالى « 1 » پس گفتم : سوگند به خدا پيوسته پيش تو مىنشينم گرچه سرم را ببرند و بند از بندم جدا سازند . شيخ يرى الصّلوات الخمس نافلة * و يستحلّ دم الحجّاج فى الحرم « 2 » پيرى كه نمازهاى پنجگانه را مستحبى مىانگارد و ريختن خون حج‌گزاران را در حرم ، حلال مىشمارد . و قال تعالى : تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ . « 3 » و خداى برين فرمود : دلهايشان با ياد خدا آرام مىگيرد . آگاه باش كه تنها با ياد خدا دلها آرامش مىيابد . « 4 » و قال تعالى : « وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً » « 5 » و هركس خواهان آخرت است و نهايت كوشش را براى آن بكند و مؤمن باشد ، آنانند كه تلاش آن‌ها مورد حق‌شناسى واقع خواهد شد . « 6 » و قال الشاعر : للّه لذّة عيش بالحبيب مضت * و لم تدم و غير اللّه لم يدم « 7 » و شاعر گفته است : اى خدا ، چه لذّتى داشت زيستنى كه با دوست گذشت ولى

--> ( 1 ) . اين شعر از امرؤ القيس است و در آن ايجاز حذف وجود دارد « أبرح » در اصل ، « لا أبرح » بوده است . ( 2 ) . اين شعر از متنبى است نگاه كنيد به ديوان متنبى با شرح عبد الرحمن برقوتى ، ج 2 ، ص 316 . در اين شعر ، اطناب به گونه ايغال است « فى الحرم » براى افزودن مبالغه آمده است . ( 3 ) . رعد ، 28 . ( 4 ) . در اين آيه شريفه « أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » تذييل است . ( 5 ) . اسراء ، 19 . ( 6 ) . در اين آيهء شريفه ، جمله « و هو مؤمن » براى احتراس آمده و توهم اطلاق را مىزدايد . ( 7 ) . در اين شعر ، « و غير اللّه لم يدم » تذييلى است كه جارى مجراى مثل است .